265. Construisez un résultant pour trouver un polynôme annulateur

Considérez le nombre réel $\boxed{\alpha = \sqrt{2}+\sqrt[3]{7}.}$ Le but de ce contenu est de construire un polynôme à coefficients entiers qui admette $\alpha$ pour racine.

Formez deux polynômes annulateurs

Vous posez $\boxed{u = \sqrt{2}}$ de sorte que $u^2 = 2$ donc $u^2-2 = 0.$

Le nombre $u$ est annulé par le polynôme $P = X^2-2\in\Z[X].$

Ensuite, vous posez $\boxed{v = \sqrt[3]{7}.}$ Alors $v^3 = 7$ et $v^3-7 = 0.$

Donc le nombre $v$ est annulé par le polynôme $Q = X^3-7\in\Z[X].$

À partir de ces deux polynômes annulateurs, l’un annulant $u$ et l’autre annulant $v\comma$ il est possible de construire explicitement un polynôme appartenant à $\Z[X]$ qui annule la somme $u+v = \alpha.$

Tout part du fait que $v = \alpha – u\comma$ de sorte que le nombre $v$ est éliminé :

\begin{align*} P(u) &= 0\\ Q(\alpha – u) &= 0. \end{align*}

Il va maintenant falloir éliminer le réel $u.$

Formez une matrice rectangulaire

La relation $P(u)=0$ s’écrit matriciellement :

\begin{pmatrix} 1 & 0 & -2 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} u^2 \\ u \\ 1 \end{pmatrix} =0.

La relation $Q(\alpha-u)=0$ s’écrit en développant :

\begin{align*} (\alpha-u)^3-7 &= 0\\ \alpha^3-3u\alpha^2+3u^2\alpha-u^3-7&=0\\ -u^3+3\alpha u^2-3\alpha^2u+(\alpha^3-7)&=0. \end{align*}

Matriciellement vous obtenez :

\begin{pmatrix} -1 & 3\alpha & -3\alpha^2 & \alpha^3-7 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} u^3\\ u^2 \\ u \\ 1 \end{pmatrix} =0.

Vous déduisez de ce qui précède :

\begin{pmatrix} 0 & 1 & 0 & -2 \\ -1 & 3\alpha & -3\alpha^2 & \alpha^3-7 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} u^3\\ u^2 \\ u \\ 1 \end{pmatrix} =\begin{pmatrix} 0 \\ 0 \end{pmatrix}.

Le vecteur $\begin{pmatrix} u^3 \\ u^2 \\ u \\ 1 \end{pmatrix}$ est non nul, ce qui est une bonne chose, mais la matrice suivante :

\begin{pmatrix} 0 & 1 & 0 & -2 \\ -1 & 3\alpha & -3\alpha^2 & \alpha^3-7 \end{pmatrix}

n’est pas carrée.

Dans ce qui suit, vous allez rajouter des équations supplémentaires, afin d’obtenir une matrice carrée.

Construisez un déterminant, appelé résultant

Multipliez la relation $u^2-2 = 0$ par $u\comma$ vous obtenez :

u^3-2u = 0.

Matriciellement, les deux équations fournissent :

\begin{pmatrix} 1 & 0 & -2 & 0\\ 0 & 1 & 0 & -2 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} u^3\\ u^2 \\ u \\ 1 \end{pmatrix} =\begin{pmatrix} 0\\ 0 \end{pmatrix}.

Du coup :

\begin{pmatrix} 1 & 0 & -2 & 0\\ 0 & 1 & 0 & -2\\ -1 & 3\alpha & -3\alpha^2 & \alpha^3-7 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} u^3\\ u^2 \\ u \\ 1 \end{pmatrix} =\begin{pmatrix} 0\\ 0\\ 0 \end{pmatrix}.

La matrice obtenue n’est toujours pas carrée.

Poursuivez le processus

Ajoutant $u^4\comma$ vous obtenez :

\begin{pmatrix} 0 & 1 & 0 & -2 & 0\\ 0 & 0 & 1 & 0 & -2\\ 0 & -1 & 3\alpha & -3\alpha^2 & \alpha^3-7 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} u^4\\ u^3\\ u^2 \\ u \\ 1 \end{pmatrix} =\begin{pmatrix} 0\\ 0\\ 0 \end{pmatrix}.

La relation $-u^3+3\alpha u^2-3\alpha^2u+(\alpha^3-7)=0\comma$ multipliée aussi par $u\comma$ fournit :

-u^4+3\alpha u^3-3\alpha^2u^2+(\alpha^3-7)u=0.

Ainsi :

\begin{pmatrix} 0 & 1 & 0 & -2 & 0\\ 0 & 0 & 1 & 0 & -2\\ -1 & 3\alpha & -3\alpha^2 & \alpha^3-7 & 0\\ 0 & -1 & 3\alpha & -3\alpha^2 & \alpha^3-7 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} u^4\\ u^3\\ u^2 \\ u \\ 1 \end{pmatrix} =\begin{pmatrix} 0\\ 0\\ 0\\ 0 \end{pmatrix}.

La relation $u^3-2u = 0\comma$ après multiplication par $u\comma$ fournit :

u^4-2u^2 = 0.

Pour récapituler, vous avez obtenu :

\begin{pmatrix} 1 & 0 & -2 & 0 & 0\\ 0 & 1 & 0 & -2 & 0\\ 0 & 0 & 1 & 0 & -2\\ -1 & 3\alpha & -3\alpha^2 & \alpha^3-7 & 0\\ 0 & -1 & 3\alpha & -3\alpha^2 & \alpha^3-7 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} u^4\\ u^3\\ u^2 \\ u \\ 1 \end{pmatrix} =\begin{pmatrix} 0\\ 0\\ 0\\ 0\\ 0 \end{pmatrix}.

Notez alors :

A = \begin{pmatrix} 1 & 0 & -2 & 0 & 0\\ 0 & 1 & 0 & -2 & 0\\ 0 & 0 & 1 & 0 & -2\\ -1 & 3\alpha & -3\alpha^2 & \alpha^3-7 & 0\\ 0 & -1 & 3\alpha & -3\alpha^2 & \alpha^3-7 \end{pmatrix}.

En notant $C_1\comma$ $C_2\comma$ $C_3\comma$ $C_4$ et $C_5$ les colonnes de $A$ de la gauche vers la droite, il apparaît que :

u^4C_1+u^3C_2+u^2C_3+uC_4+C_5 = 0.

Du coup :

C_5 = -u^4C_1-u^3C_2-u^2C_3-uC_4.

Une des colonnes de la matrice $A$ est une combinaison linéaire des quatre autres, par conséquent le déterminant de $A$ est nul, ce qui s’écrit :

\boxed{\begin{vmatrix} 1 & 0 & -2 & 0 & 0\\ 0 & 1 & 0 & -2 & 0\\ 0 & 0 & 1 & 0 & -2\\ -1 & 3\alpha & -3\alpha^2 & \alpha^3-7 & 0\\ 0 & -1 & 3\alpha & -3\alpha^2 & \alpha^3-7 \end{vmatrix}= 0.}

Note. Par définition, le déterminant ci-dessus est appelé résultant des polynômes $X^2-2$ et $-X^3+3\alpha X^2-3\alpha^2X+(\alpha^3-7).$ Il s’agit du résultant des polynômes $P(X)$ et $Q(\alpha-X).$

Déterminez un polynôme annulateur de $\alpha$

Le développement du déterminant trouvé va donner le résultat.

Effectuez l’opération élémentaire $L_4\leftarrow L_4 + L_1\comma$ vous obtenez :

\begin{vmatrix} 1 & 0 & -2 & 0 & 0\\ 0 & 1 & 0 & -2 & 0\\ 0 & 0 & 1 & 0 & -2\\ 0 & 3\alpha & -3\alpha^2 -2 & \alpha^3-7 & 0\\ 0 & -1 & 3\alpha & -3\alpha^2 & \alpha^3-7 \end{vmatrix}=0.

Le développement de ce déterminant par rapport à la première colonne fournit :

\begin{vmatrix} 1 & 0 & -2 & 0\\ 0 & 1 & 0 & -2\\ 3\alpha & -3\alpha^2 -2 & \alpha^3-7 & 0\\ -1 & 3\alpha & -3\alpha^2 & \alpha^3-7 \end{vmatrix}=0.

Vous effectuez l’opération élémentaire $L_3 \leftarrow L_3-3\alpha L_1\comma$ vous avez :

\begin{vmatrix} 1 & 0 & -2 & 0\\ 0 & 1 & 0 & -2\\ 0 & -3\alpha^2 -2 & \alpha^3+6\alpha-7 & 0\\ -1 & 3\alpha & -3\alpha^2 & \alpha^3-7 \end{vmatrix}=0.

Vous effectuez l’opération élémentaire $L_4 \leftarrow L_4+L_1\comma$ vous obtenez :

\begin{vmatrix} 1 & 0 & -2 & 0\\ 0 & 1 & 0 & -2\\ 0 & -3\alpha^2 -2 & \alpha^3+6\alpha-7 & 0\\ 0 & 3\alpha & -3\alpha^2 -2& \alpha^3-7 \end{vmatrix}=0.

Du coup :

\begin{vmatrix} 1 & 0 & -2\\ -3\alpha^2 -2 & \alpha^3+6\alpha-7 & 0\\ 3\alpha & -3\alpha^2 -2& \alpha^3-7 \end{vmatrix}=0.

Vous effectuez l’opération élémentaire $L_3 \leftarrow L_3-3\alpha L_1\comma$ vous avez :

\begin{vmatrix} 1 & 0 & -2\\ -3\alpha^2 -2 & \alpha^3+6\alpha-7 & 0\\ 0 & -3\alpha^2 -2& \alpha^3+6\alpha-7 \end{vmatrix}=0.

Vous effectuez l’opération élémentaire $L_2 \leftarrow L_2+(3\alpha^2+2) L_1\comma$ vous avez :

\begin{vmatrix} 1 & 0 & -2\\ 0 & \alpha^3+6\alpha-7 & -6\alpha^2-4\\ 0 & -3\alpha^2 -2& \alpha^3+6\alpha-7 \end{vmatrix}=0.

Ainsi :

\begin{vmatrix} \alpha^3+6\alpha-7 & -2(3\alpha^2+2)\\ -(3\alpha^2 +2)& \alpha^3+6\alpha-7 \end{vmatrix}=0.

En définitive :

\begin{align*} (\alpha^3+6\alpha-7)^2-2(3\alpha^2+2)^2&=0\\ \alpha^6+36\alpha^2+49+12\alpha^4-14\alpha^3-84\alpha-2(9\alpha^4+4+12\alpha^2) &= 0\\ \alpha^6+36\alpha^2+49+12\alpha^4-14\alpha^3-84\alpha-18\alpha^4-8-24\alpha^2&= 0\\ \alpha^6-6\alpha^4 -14\alpha^3+12\alpha^2-84\alpha+41&= 0. \end{align*}

Concluez

Le réel $\alpha = \sqrt{2}+\sqrt[3]{7}$ est annulé par le polynôme $\boxed{X^6-6X^4-14X^3+12X^2-84X+41\in\Z[X].}$