183. Construisez la forme de Jordan d’une matrice avec des opérations élémentaires (3/4)

Il a été vu dans d’autres articles que la matrice $A$ définie par :

Pour en savoir davantage, allez lire le contenu rédigé dans l'article 182.

Pour en savoir davantage, allez lire le contenu rédigé dans l'article 181.

A=\begin{pmatrix} 7 & 1 & 2 & 2\\ 1 & 4 & -1 & -1\\ -2 & 1 & 5 & -1\\ 1 & 1 & 2 & 8 \end{pmatrix}

est semblable à la matrice $C$ suivante :

\begin{pmatrix} 6 & 0 & 3 & -2\\ 0 & 6 & 0 & 1\\ 0 & 0 & 6 & 0\\ 0 &0 & 3 & 6 \end{pmatrix}.

via la matrice de passage :

P_2 = \begin{pmatrix} -1 & -1 & -1 & 1\\ -1 & -1 & 1 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 1 & 0 & 0 \end{pmatrix}.

Le calcul de la matrice $P_2^{-1}$ a été effectué en parallèle et il a été obtenu le résultat suivant :

P_2^{-1} = \begin{pmatrix} 0 & 0 & 1 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 1 & 1 & 1\\ 1 & 1 & 2 & 2 \end{pmatrix}.

Autrement dit, $P_2^{-1}AP_2 = C.$

Obtenez une matrice semblable à la matrice $C-6I$

Le but de cette section est de construire une matrice de la forme :

\begin{pmatrix} J & * & *\\ 0 & 0 & *\\ 0 & 0 & * \end{pmatrix}

qui soit semblable à la matrice $C-6I\comma$ où $J$ est une matrice de Jordan d’ordre $2.$ Notez que les zéros de la première colonne correspondent à des matrices nulles par blocs de taille $1\times 2.$

Partez de :

\begin{align*}\begin{array}{c|c|c} C-6I = \begin{pmatrix} 0 & 0 & 3 & -2\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & 0 & 0\\ 0 &0 & 3 & 0 \end{pmatrix} & P_2^{-1} = \begin{pmatrix} 0 & 0 & 1 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 1 & 1 & 1\\ 1 & 1 & 2 & 2 \end{pmatrix} & P_2 = \begin{pmatrix} -1 & -1 & -1 & 1\\ -1 & -1 & 1 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 1 & 0 & 0 \end{pmatrix} \end{array}\end{align*}
\begin{align*}\begin{array}{c|c|c} C-6I \xrightarrow[C_3\leftrightarrow C_4]{} D_1=\begin{pmatrix} 0 & 0 & -2 & 3 \\ 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 0\\ 0 &0 & 0 & 3 \end{pmatrix} & P_2^{-1} \xrightarrow[L_3\leftrightarrow L_4]{} E_1^{-1}P_2^{-1} = \begin{pmatrix} 0 & 0 & 1 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 1 & 1 & 2 & 2\\ 0 & 1 & 1 & 1 \end{pmatrix} & P_2 \xrightarrow[C_3\leftrightarrow C_4]{} P_2E_1 = \begin{pmatrix} -1 & -1 & 1 & -1\\ -1 & -1 & 0 & 1\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 1 & 0 & 0 \end{pmatrix} \end{array}\end{align*}

Comme $(C-6I)E_1 = D_1\comma$ vous effectuez ce qui suit :

\begin{align*} D_1=\begin{pmatrix} 0 & 0 & -2 & 3 \\ 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 0\\ 0 &0 & 0 & 3 \end{pmatrix} \xrightarrow[L_3\leftrightarrow L_4]{} E_1^{-1}D_1 = \begin{pmatrix} 0 & 0 & -2 & 3 \\ 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 &0 & 0 & 3 \\ 0 & 0 & 0 & 0 \end{pmatrix}. \end{align*}

si bien que, si vous posez :

P_3 = \begin{pmatrix} -1 & -1 & 1 & -1\\ -1 & -1 & 0 & 1\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 1 & 0 & 0 \end{pmatrix}

alors $P_3$ est inversible et :

P_3^{-1} = \begin{pmatrix} 0 & 0 & 1 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 1 & 1 & 2 & 2\\ 0 & 1 & 1 & 1 \end{pmatrix}.

Comme $P_2^{-1}AP_2 = C$ vous obtenez $P_2^{-1}(A-6I)P_2 = C-6I$ d’où $E_1^{-1}P_2^{-1}(A-6I)P_2E_1 = E_1^{-1}(C-6I)E_1$ soit :

P_3^{-1}(A-6I)P_3 = \begin{pmatrix} 0 & 0 & -2 & 3 \\ 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 &0 & 0 & 3 \\ 0 & 0 & 0 & 0 \end{pmatrix}.

Construisez une matrice de Jordan d’ordre $3$

D’après l’égalité précédente, posez :

D = P_3^{-1}AP_3 = \begin{pmatrix} 6 & 0 & -2 & 3 \\ 0 & 6 & 1 & 0 \\ 0 &0 & 6 & 3 \\ 0 & 0 & 0 & 6 \end{pmatrix}.

ce qui s’écrit sous la forme :

\begin{pmatrix}M & * \\ 0 & 6\end{pmatrix}

où $M$ est la matrice d’ordre $3$ égale à :

\begin{pmatrix}6 & 0 & -2\\ 0 & 6 & 1 \\ 0 & 0 & 6\end{pmatrix}.

La matrice $M$ n’étant pas une matrice de Jordan vous allez effectuer des opérations élémentaires pour y remédier et obtenir que $A$ est semblable à une matrice de la forme :

\begin{pmatrix}J' & *\\ 0 & *\end{pmatrix}

où $J’$ est une matrice de Jordan d’ordre $3.$

Première étape : transformez le coefficient $-2$ en $1$

Partez de :

\begin{align*}\begin{array}{c|c|c} D-6I = \begin{pmatrix} 0 & 0 & -2 & 3 \\ 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 &0 & 0 & 3 \\ 0 & 0 & 0 & 0 \end{pmatrix} & P_3^{-1} = \begin{pmatrix} 0 & 0 & 1 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 1 & 1 & 2 & 2\\ 0 & 1 & 1 & 1 \end{pmatrix} & P_3 = \begin{pmatrix} -1 & -1 & 1 & -1\\ -1 & -1 & 0 & 1\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 1 & 0 & 0 \end{pmatrix} \end{array}\end{align*}

puis effectuez une dilatation.

\begin{align*}\begin{array}{c|c|c} D-6I \xrightarrow[L_1\leftarrow \frac{-1}{2}L_1 \text{ et } C_1\leftarrow -2C_1]{} F_1 = \begin{pmatrix} 0 & 0 & 1 & -3/2 \\ 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 &0 & 0 & 3 \\ 0 & 0 & 0 & 0 \end{pmatrix} & P_3^{-1} \xrightarrow[L_1\leftarrow \frac{-1}{2}L_1]{} E_2^{-1}P_3^{-1} = \begin{pmatrix} 0 & 0 & -1/2 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 1 & 1 & 2 & 2\\ 0 & 1 & 1 & 1 \end{pmatrix} & P_3 \xrightarrow[C_1\leftarrow -2C_1]{} P_3E_2 = \begin{pmatrix} 2 & -1 & 1 & -1\\ 2 & -1 & 0 & 1\\ -2 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 1 & 0 & 0 \end{pmatrix} \end{array}\end{align*}

Seconde étape : la colonne $3$ ne doit posséder qu’un seul coefficient égal à $1$

Vous effectuez alors une transvection.

\begin{align*}\begin{array}{c|c|c} F_1 \xrightarrow[L_1\leftarrow L_1-L_2 \text{ et } C_2\leftarrow C_2+C_1]{} F_2 = \begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 & -3/2 \\ 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 &0 & 0 & 3 \\ 0 & 0 & 0 & 0 \end{pmatrix} & E_2^{-1}P_3^{-1} \xrightarrow[L_1\leftarrow L_1-L_2]{} E_3^{-1}E_2^{-1}P_3^{-1} = \begin{pmatrix} 0 & 0 & -1/2 & -1\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 1 & 1 & 2 & 2\\ 0 & 1 & 1 & 1 \end{pmatrix} & P_3E_2 \xrightarrow[C_2\leftarrow C_2+C_1]{} P_3E_2E_3 = \begin{pmatrix} 2 & 1 & 1 & -1\\ 2 & 1 & 0 & 1\\ -2 & -2 & 0 & 0\\ 0 & 1 & 0 & 0 \end{pmatrix} \end{array}\end{align*}

Concluez

D’après ce qui précède, si vous posez :

P_4 = \begin{pmatrix} 2 & 1 & 1 & -1\\ 2 & 1 & 0 & 1\\ -2 & -2 & 0 & 0\\ 0 & 1 & 0 & 0 \end{pmatrix}

alors $P_4$ est inversible avec :

P_4^{-1} = \begin{pmatrix} 0 & 0 & -1/2 & -1\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 1 & 1 & 2 & 2\\ 0 & 1 & 1 & 1\end{pmatrix}

et :

P_4^{-1}AP_4 = \begin{pmatrix} 6 & 0 & 0 & -3/2 \\ 0 & 6 & 1 & 0 \\ 0 &0 & 6 & 3 \\ 0 & 0 & 0 & 6 \end{pmatrix}.

Prolongement

Vous souhaitez voir comment vous allez construire la dernière colonne ? Lancez-vous dans un autre article.

Pour en savoir davantage, allez lire le contenu rédigé dans l'article 184.